‘‘आजच्या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा बँकेला आणि ग्राहकांना खूप फायदा झाला आहे. सोलापुरात जवळ जवळ १ हजार लोक इंटरनेट बँकिंगचा वापर करू लागले आहेत. ई-ट्रँझॅक्शनचे खूप फायदे असून, याचा वापर आणखी मोठ्या प्रमाणात वाढणे गरजेचे असल्याचे मत बावस्कर यांनी व्यक्त केले. आयकर ई-रिर्टन, इतर कर भरण्यासाठी अजूनही सोलापुरात मोठ्या प्रमाणात ई-ट्रँझॅक्शन होताना दिसत नाहीत, तुलनेत या प्रणालीचा वापर वाढणे आवश्यक आहे. सध्या बँकिंग क्षेत्रात खूप वेगाने बदल होत आहेत. येती दोन वर्षे खूप महत्त्वाची आणि मोठ्या बदलाची आहेत. आर्थिक योजनांचे नियोजन हे येत्या काळात मोठे आव्हान असेल. अजूनही भारतातील ४८ टक्के लोकांपर्यंत बँका पोहोचलेल्या नाहीत. ग्रामीण भाग, वाड्या-वस्त्यांवर मोबाईल बँकिंग सुरू करून शेवटच्या माणसापर्यंत महाराष्ट्र बँकेच्या सेवा पोहोचवण्याचा आमचा प्रयत्न राहील. येत्या दोन वर्षांत हे उद्दिष्ट पूर्ण करण्याचा मानस बँक ऑफ महाराष्ट्राचे क्षेत्रीय व्यवस्थापक प्र.रा. बावस्कर यांनी व्यक्त केला.

सुरुवातीपासूनच बँक ऑफ महाराष्ट्र म्हणजे सर्वसामान्य माणसाची बँक म्हणून ओळखली जाते. अशा महाराष्ट्र बँकेने प्रारंभी छोट्या उद्योगांना केलेल्या मदतीमुळे आजच्या बर्‍याच मोठमोठ्या औद्योगिक घराण्यांचे जन्म झाले आहेत. अशा उद्योजकांबरोबरच देशभरात अनेक सक्षम कुटुंबं निर्माण करण्यात बँकेचा मोलाचा वाटा आहे.
१६ सप्टेंबर १९३५ रोजी १० लाख रुपयांच्या अधिकृत भांडवलानिशी नोंदणी करून १९३६ मध्ये बँक ऑफ महाराष्ट्रने आपली बँकिंगक्षेत्राच्या व्यवसायात मुहूर्तमेढ रोवली. बँकेचे पहिले अध्यक्ष अर्थतज्ज्ञ व्ही.जी. काळे हे होते. १९३६ साली महाराष्ट्र बँकेला शेड्युल्ड बँकेचा दर्जा मिळाला. १९४५ मध्ये बँकेने १ कोटी रुपयांच्या ठेवींचा टप्पा ओलांडला. १९६९ मध्ये राष्ट्रीयीकरण झाल्यानंतर बँकेचा वेगाने विस्तार झाला. ३० सप्टेंबर २००५ पर्यंत बँकेच्या १२९२ शाखा भारतभर आहेत. महाराष्ट्रामध्ये सार्वजनिक क्षेत्रात असलेल्या कोणत्याही बँकांच्या तुलनेत महाराष्ट्र बँकेकडे सर्वात मोठे शाखांचे जाळे असल्याचे बँक ऑफ महाराष्ट्रच्या सोलापूर विभागाचे विभागीय व्यवस्थापक प्र. रा. बावस्कर यांनी अतिशय गौरवाने सांगितले. ‘एक कुटुंब एक बँक’ हे ब्रीद बाळगणार्‍या महाराष्ट्र बँकेने सर्वसामान्य व्यक्तीच्या गरजांची पूर्तता करण्यासाठी आपल्या सेवा सतत अद्ययावत ठेवल्या आहेत आणि बँकिंगमध्ये वैविध्यपूर्ण सेवा देत अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणले आहे.
बँकेच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना असे लक्षात येते की,  प्रा. व्ही.जी. काळे, डी.के. साठे, आर.सी. सोहोनी, बी.एम. गुप्ते आणि एस.जी. मराठे अशी काही दूरदर्शी मंडळी एकत्र आली आणि सर्वसामान्य व्यक्तींसाठी एक बँक सुरू करण्याचा संकल्प करून बँकेची मुहूर्तमेढ रोवली. १६ सप्टेंबर १९३५ रोजी लावलेल्या रोपट्याचे आता भल्यामोठ्या वटवृक्षात रूपांतर झाले आहे. गेल्या ७३ वर्षांच्या कालावधीत या वटवृक्षाची पाळेमुळे २२ राज्ये आणि २ केंद्रशासित प्रदेशांत रुजली असून, देशभर १३७७ संगणकीकृत शाखांच्या रूपाने बहरून आला आहे. अशा या बँक ऑफ महाराष्ट्रची समृद्ध धुरा सध्या समर्थपणे वाहत आहेत बँकेचे अध्यक्ष व व्यवस्थापकीय संचालक ए.एस. भट्टाचार्य.
बँकेची व्यापकता राष्ट्रीय पातळीवर असल्याने कृषी, औद्योगिक, लघु-मध्यम उद्योग, व्यक्ती आणि संस्था अशा समाजाच्या सर्वच घटकांच्या गरजांची पूर्तता आम्ही करतो, असे महाराष्ट्र बँक अभिमानाने सांगते. साडेबारा दशलक्ष ग्राहकांचे मौलिक पाठबळ आणि आधारामुळेच हे यश लाभले असल्याचे कृतज्ञपणे ती नमूद करते.
बँकिंग उद्योग क्षेत्रात झपाट्याने बदल होत असल्याने अत्याधुनिक तंत्रज्ञानचा पुरेपूर वापर करीत बँक ग्राहकांना उत्तमोत्तम सेवा देण्यास कटिबद्ध आहे. ३१ मार्च २००८ पर्यंत एकूण व्यवसाय रु.७१,४०० कोटींपेक्षाही जास्त असून, त्यापैकी एकूण ठेवी रु.४१,७०० कोटींपेक्षाही जास्त आहेत आणि एकूण कर्जे रु.२९,७०० कोटींपेक्षा जास्त आहेत.
बँक ऑफ महाराष्ट्रचे इंडिया कार्ड मास्टर कार्ड इंटरनॅशनलशी संलग्न आहे. बँकेचा व्हिसा संधान असलेल्या ३४५ एटीएम केंद्रांचा विस्तार आहे. ३० बँका सदस्य असलेल्या नॅशनल फायनान्शिअल स्विव (एनएफएस) आणि ६ बँका सदस्य असलेल्या एमआयटीआर या संस्थांशी बँकेने सामंजस्याचा करार केला आहे. या सदस्य बँकांच्या एटीएमशी संधान जोडणे बँकेच्या कार्डधारकांना शक्य व्हावे हा त्यामागचा हेतू आहे. कोअर बँकिंग सोल्युशनद्वारे बँकेने ६९४ शाखा कार्यान्वित केल्या आहेत. अशा शाखांमुळे होत असलेल्या व्यवसायाचे प्रमाण ८६ टक्के एवढे आहे. इंटरनेट बँकिंग, फोन बँकिंग आणि मोबाईल बँकिंग अशी बहुविध माध्यमे बँकेने सुरू केली आहेत. रिअल टाईम ग्रॉस सेटलमेंट (आरटीजीएस) योजना ६०४ शाखांमध्ये राबवली जात आहे. या ६०४ शाखांमध्ये आरटीजीएस मंचावर इन्स्टा रेमिट फॅसिलिटी उपलब्ध असते. या ६०४ शाखांमध्ये नॅशनल इलेक्ट्रॉनिक फन्डस ट्रान्सफर ही (एनइएफटी) सेवा उपलब्ध करण्यात आली आहे. बँकेने प्रायोगिक तत्त्वावर सौरऊर्जेचा वापर करून शाखेची पूर्ण यंत्रणा सौरऊर्जेच्या यूपीएसवर चालवली जाते. सौरऊर्जा खूपच फायदेशीर असल्याने येत्या वर्षात २० ते ३० शाखांत सौरऊर्जा यंत्रणा बसवली जाणार आहे.
सर्वसाधारण विम्याकरिता युनायटेड इंडिया इन्शुरन्स कंपनी लिमिटेड आणि आयुर्विम्यासाठी भारतीय आयुर्विमा महामंडळ या संस्थांशी बँकेने सामंजस्य करार केला आहे. निर्यात पत विमा योजनेच्या विक्रीसाठी बँकेने भारतीय निर्यात पत आणि हमी महामंडळाबरोबर औद्योगिक माध्यम संस्था म्हणून काम करण्यासाठी करार केला आहे. मुच्युअल फंडाच्या विविध योजनांच्या वितरणासाठी १५ आघाडीच्या मुच्युअल फंडाबरोबर बँकेने करार केला आहे. बँकेने परदेशातील अंतर्गत रकमा पाठवण्यासाठी वेस्टर्न युनियन मनी ट्रान्स्फरबरोबर करार केला आहे.
केवळ फायद्याकडे लक्ष न देता सामाजिक बँकिंगमध्येही बँकेने उत्कृष्ट कामगिरी बजावली आहे. बँकेच्या शाखांपैकी ४६ टक्के शाखा ग्रामीण भागात असल्याने ग्रामीण भागाशी बँकेची नाळ पक्की जोडली गेली आहे. बँकेचा या क्षेत्रातील कर्जाचा वाटाही चांगलाच आहे. बँक राज्यपातळीवरील बँकर्स समितीची निमंत्रक आहे. बँकेने प्रकल्प निर्यातीला अर्थपुरवठा एक्सिम बँकेच्या सहकार्याने करण्यासाठी एक्सिम बँकेबरोबर सामंजस्याचा करार केला आहे. बँक मुंबईत ठेव सेवा आणि डीमॅट सुविधा देते. सर्वात महत्त्वाचा आणि अधोरेखित करण्यासारखा मुद्दा हा आहे की, बँकेने आपल्या एकूण व्यवसायापैकी ९७.६८ टक्के व्यवसाय हा संगणकीकरणाद्वारे मिळवला आहे.
 पत सुविधा
ग्राहक अर्थसहाय्य योजना, गृह अर्थसहाय्य योजना, व्यक्तींसाठी, व्यावसायिकांसाठी, उद्योजकांसाठी, औद्योगिक क्षेत्रासाठी, व्यक्तिगत कर्जे, शैक्षणिक कर्जे, कृषितज्ज्ञांसाठी, महाबँक किसान क्रेडिट कार्ड, शेतकर्‍यांसाठी शेती यांत्रिकीकरण, पशुपालन, बागायती शेतकर्‍यांकरिता दुचाकीसाठी, अर्थसहाय्य योजना, उच्च तंत्रज्ञान प्रकल्प, वाहनकर्ज योजना.  
अनिवासी भारतीयांसाठी सेवा - अनिवासी सामान्य खाते, अनिवासी बाह्य खाते, परकीय चलन अनिवासी खाते, निवासी परकीय चलन खाते, अंतर्गत रकमा पाठवणे, - स्विफ्टद्वारे अंतर्गत रकमा पाठवणे, - परकीय चलन शाखा/केंद्र.  
बँकिंग सेवा - टेलिबँकिंग, क्रेडिट कार्ड, एटीएम, लॉकर्स.  
ठेव योजना - मासिक व्याज ठेव योजना, निश्चित ठेव योजना (फिक्स्ड डिपॉझिट स्कीम), वर्धिष्णु ठेव योजना, पुनरावर्ती ठेवयोजना, शीतल ठेव योजना, सुलभ जमा योजना, महासरस्वती योजना, महाबँक लोकबचत योजना, त्रैमासिक ठेव योजना, मिक्सी ठेव योजना, चलनदर ठेव योजना, महाबँक घटक ठेव योजन, परिवर्तनीय पुनरावर्ती ठेव योजना.
भकिष्यकालीन उपक्रम : महाबँक स्वयंरोजगार प्रशिक्षण संस्था म्हणजेच स्वयंरोजगाराची दिशा दाखणारा मार्ग होय. - उद्योजकतेला प्रोत्साहन देणे.  - आर्थिक प्रगतीत बेरोजगार तरुणांनी योग्य तो वाटा उचलावा म्हणून त्यांना सक्षम करणे. - नियमित पाठपुरावा, आकलन मेळावे.- उद्योजकांचे गटवार मेळावे घेणे.
ग्रामीण विकास योजना : महाबॅँक कृषिसंशोधन व ग्रामीण विकासाची उद्दिष्टे : कृषी, पशुपालन व प्राणीज उत्पादने इत्यादी क्षेत्रांतील संशोधनाची जबाबदारी स्वीकारून ते सुरू करणे व अशा संशोधनास चालना देणे.
वैयक्तिक स्पर्श असलेले तंत्रज्ञान असे तत्त्वज्ञान बाळगणार्‍या महाराष्ट्र बँकेचे बोधचिन्ह आहे मोठ्या उंचीपर्यंत आपल्या अनंत दिव्यांसह झेपावणारी दीपमाला. हे सतत प्रगतीचे प्रतीक आहे. आजच्या युगात सामर्थ्य हे आर्थिक क्षमतेवर मोजले जाते. त्यामुळे महाराष्ट्र बँक म्हणजे देशाचे आणि ग्राहकांच्या सामर्थ्याचे प्रतीक आहे. संपूर्ण देशात संपूर्ण परिवारांच्या सर्वप्रकारच्या गरजांची पूर्तता करणे, असाच बँकेचा मानस आहे. हेच आमचे उद्दिष्ट आहे. ‘एक परिवार, एक बँक, महाराष्ट्र बँक’ हे बँकेचे स्वप्न आहे.


दैनिक तरुण  भारत, रविवार, दि. १४ नोव्हेंबर २०१०

संधी हुडकल्यास यशाचे शिखर पादाक्रांत करणे शक्य : रिचवुडचे संचालक ऋषीकेश बदामीकर
रिचवुड फर्निचर : ग्राहकांच्या घरात आणि मनात
‘‘फर्निचर निर्मिती आणि विक्रीबरोबरच ‘रिचफिल क्रॅक फिलर’ व ‘रिचफिल वुड बुट्टी’ या लाकडातील खड्‌डे व भेगा बुजवणार्‍या अद्‌भुत व अनुपम उत्पादनाच्या आधारे फर्निचर उद्योगाच्या क्षेत्रात देशभर आपला नावलौकिक करणार्‍या व त्या अनुषंगाने सोलापूरचे नाव देशभर गाजवणारे उद्योजक आपल्या सोलापुरात आहेत. अशा उद्योजकात सोलापुरातील सुप्रसिध्द उद्योजक ‘रिचवुड’चे ऋषीकेश बदामीकर यांचा समावेश होतो. भारतभरातील उद्योग क्षेत्रात सोलापूरचा दबदबा निर्माण करण्यात रिचवुडच्या ऋषीकेश बदामीकरांचाही मोठा वाटा आहे असे म्हटल्यास वावगे ठरणार नाही. गेल्या अनेक वर्षांपासून सोलापूरकरांच्या मनात आणि घरात स्थान पटकावणारे ‘रिचवुड’ हे ग्राहकांना मोठे विश्‍वासाचे स्थान वाटते, पण त्यापाठीमागे मोठी तपश्‍चर्या आहे. हे श्रम काय आहेत आणि यशाचे गमक काय आहे? याबद्दल तरुण भारतशी ऋषीकेश बदामीकर यांनी दिलखुलास बातचित केली.’’.....................................................................................................
जग बदतंय, विचार बलताहेत आणि त्याबरोबरच माणसाची जीवनशैली देखील बदलत चाललीय. बदलत्या काळाबरोबर प्रत्येकजण आपली जीवनशैली अधिकाधिक उंचावण्याचा प्रयत्न करतोय. प्रत्येकाला वाटतंय की आपलं घर, कार्यालय आधुनिक आणि सुंदर असावं. हे करीत असताना सर्वप्रथम गरज पडते ती अद्ययावत फर्निचरची. कारण आजच्या काळात व्यक्तीच्या राहणीमानाचा दर्जा हा त्याचे घर आणि विशेषत: घरातील फर्निचरवर ठरवला जातोय आणि समाजमनाची ही गरज पूर्ण करण्यात सोलापुरातील अग्रेसर नाव म्हणजे आहे, बदामीकर यांचे ‘रिचवुड’ फर्निचर.

फर्निचर निर्मिती आणि विक्रीबरोबरच ‘रिचफिल क्रॅक फिलर’ व ‘रिचफिल वुड बुट्टी’ या लाकडातील खड्‌डे व भेगा बुजवणार्‍या अद्‌भुत व अनुपम उत्पादनाच्या आधारे फर्निचर उद्योगाच्या क्षेत्रात देशभर आपला नावलौकिक करणार्‍या व त्या अनुषंगाने सोलापूरचे नाव देशभर गाजवणारे उद्योजक आपल्या सोलापुरात आहेत. अशा उद्योजकांत सोलापुरातील सुप्रसिध्द उद्योजक ‘रिचवुड’चे ऋषीकेश बदामीकर यांचा समावेश होतो. भारतभरातील उद्योगक्षेत्रात सोलापूरचा दबदबा निर्माण करण्यात रिचवुडच्या ऋषीकेश बदामीकरांचाही मोठा वाटा आहे असे म्हटल्यास वावगे ठरणार नाही. आजच्या बदलत्या काळात जनसामान्यांची सुबत्ता जशी वाढतेय, तशी सौदर्यदृष्टीही वाढत आहे. आपलं घर सुंदर असावं असं प्रत्येकालाच वाटू लागलं आहे. त्यामुळे प्रत्येकजणच आता फर्निचर खरेदीबाबत जागरूक झालेला आहे. आशा जागरूक ग्राहकाला तितक्याच जागरूकतेने आणि सचोटीने अत्याधुनिक व दर्जेदार फर्निचर पुरवण्यात बदामीकरांचा हातखंडा आहे. गेल्या अनेक वर्षांपासून सोलापूरकरांच्या मनात आणि घरात स्थान पटकावणारे ‘रिचवुड’ हे ग्राहकांना मोठ विश्‍वासाचे स्थान वाटते, पण त्या पाठीमागे मोठी तपश्‍चर्या आहे. हे श्रम काय आहेत आणि यशाचे गमक काय आहे? याबद्दल तरुण भारतशी ऋषीकेश बदामीकर यांनी दिलखुलास बातचित केली.

ऋषीकेश राघवेंद्र बदामीकर यांचे बी.कॉम.पर्यंत शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर पुढे आपल्या वडिलांना त्यांच्या फर्निचर व्यवसायात मदत करीत असताना केवळ जिद्द, आत्मविश्‍वास, कल्पकता, निरीक्षण व अभ्यास या जोरावर फर्निचर व्यवसाय वाढीबरोबरच अथक परिश्रम करून व संशोधन करून लाकडातील खड्‌डे व भेगा बुजवणारे ‘रिचफिल क्रॅक फिलर’ हे आज भारतभर प्रसिद्ध असणारे दर्जेदार उत्पादन तयार केले व त्यांनी त्यांच्या या उत्पादनाला संशोधनाचे पेटंट देखील मिळवले. त्यानंतर त्या उत्पादनातील गुण व दोषांचा अभ्यास करून लाकडासाठी लागणारी, सर्वांना उपयुक्त होईल अशी ‘लांबी’ तयार केली, जी लाकडांच्या भेगांमध्ये भरल्यावर लाकडासारखी मजबूत होते व त्या लांबीवर लाकडाप्रमाणे सर्व कामे करता येतात. त्या लांबीचे नाव आहे ‘रिचफिल वुड पुट्‌टी’ ही भारतातील पहिली इको फें्रंडली लांबी आहे. या उत्पादनाच्या पेटंटसाठी नोेंदणी केलेली आहे. सध्या हे उत्पादन भारतातील सर्वच राज्यांत पाठवले जात असून, या उत्पादनाला भारतभरातून जोरदार मागणी आहे. गेल्या नोव्हेंबर महिन्यात ‘रिचफिल प्लायवुड प्लस’ नावाचे उत्पादन बाजारात आणले असून, याही उत्पादनाला चांगला प्रतिसाद मिळत असल्याचे ऋषीकेश बदामीकर यांनी सांगितले.
व्यवसाय सुरू केला तेव्हा एकाच प्रकारचे उत्पादन होते, पण ग्राहकांची वाढती मागणी पाहून वेगवेगळ्या प्रकारच्या ग्राहकांसाठी ५ वेगवेगळी उत्पादने बनवली जातात. सन २००४-२००५ साली या उत्पादनाच्या विक्रीसाठी सोलापूर, लातूर, कोल्हापूर अशा ठिकाणी प्रयत्न केला होता, पण यश मिळाले नाही परंतु अपयश आले म्हणून न थांबता सतत प्रयत्न सुरू ठेवल्याचे सांगून ऋषीकेश बदामीकर पुढे म्हणाले की, सन २००५-०६ साली बंगळुरू येथे ‘इंडियन वुड’ नावाचे प्रदर्शन पाहायला गेलो होतो. तेथे फर्निचरसाठी लागणारी मशिनरी व कच्चा माल पुरवठा करणार्‍या कंपन्यांचे स्टॉल्स होते. त्या स्टॉल्समध्ये ऑस्ट्रेलिया येथील ‘टिंबरमेट’ या कंपनीचा पण स्टॉल होता. ही कंपनी फक्त लाकडाची लांबी विकत होती. या कंपनीचा स्टॉल पाहिल्यानंतर जाणवायला लागले की, आपणसुद्धा आपल्या कंपनीचा स्टॉल या प्रदर्शनात लावला पाहिजे. कारण त्या प्रदर्शनाला भारतातील सर्व राज्यांतून फर्निचर व्यावसायिक व लाकूडकामाशी संबंधित व्यक्ती भेट देत होत्या आणि व्यवसाय वाढीचा तो सर्वात चांगला मार्ग होता. मधल्या काळात मी आमच्या फर्निचर व्यवसायाची अद्ययावत व्यवस्थापनाच्या आधारे घडी नव्याने बसवली. ही घडी बसल्यानंतर २००७-०८ च्या प्रदर्शनात सहभाग घेतला. या प्रदर्शनात  रिचवुडच्या उत्पादनांना उदंड प्रतिसाद मिळल्याचे बदामीकरांनी सांगितले.
उमेदवारीच्या काळात आमच्या बदामीकर ऍन्ड सन्स या दुकानात केलेल्या कामाचा व अनुभवाचा मला हे उत्पादन विकताना खूप फायदा झाला. व्यवसायात पुढच्या पिढीनेही आपल्या पायावर उभे राहावे म्हणून धाकट्या भावाची पत्नी सौ. पूनम हिला देखील आमच्या या व्यवसायात गुंतवले. सुरुवातीला मी व्यवसाय करताना व्यवसाय माझ्याभोवतीच फिरायचा. व्यवसायाची तंत्रं, उधारी, देणी-घेणी फक्त मलाच माहीत असायची, पण सौ. पूनम बदामीकर या व्यवसायात आल्यानंतर मात्र व्यवसायाचे विकेंंद्रीकरण सुरू केले. त्यामुळे दैनंदिन व्यवहारात मला लक्ष घालावे लागत नाही. संपूर्ण व्यवहार पूनम बदामीकर याच पाहतात. त्यामुळे मला व्यावसायवृध्दी व संशोधनावर पूर्ण लक्ष देता येऊ लागल्याचे ऋषीकेश बदामीकर म्हणाले.
आम्ही ग्राहकांना चांगल्या प्रतीचे फर्निचर योग्य किमतीत देत असल्याने ग्राहक पूर्ण समाधानी असल्याचे सांगून बदामीकर पुढे म्हणाले की, त्यामुळे आमचा व्यवसाय वाढण्यासाठी हा समाधानी ग्राहकच मोठी मदत व प्रयत्न करतो. रिचवुड फर्निचर हे आमचे दुकान मुख्य रस्त्यावर नसून, होटगी रोड येथे किनारा हॉटेलच्या पाठीमागे आहे. ग्राहकाला आमच्या दुकानापर्यंत येण्यासाठी शोधाशोध करावी लागते. त्यामुळे मलासुद्धा सुरुवातीला वाटायचं की आपला व्यवसाय कितपत चालेल. कधी कधी दैनिकांमधून जाहिरात करीत होतो, पण नुसतीच जाहिरात करून ग्राहक दुकानापर्यंत येत नाही. कारण ती जाहिरात वाचून ग्राहकाला या दुकानातून एखादी वस्तू घेतल्यास आपल्याला फायदा होईल असे वाटावे लागते, तेव्हाच तो दुकानापर्यंत येत असल्याचे व्यावसायिक मर्म बदामीकर यांनी सांगितले. असे असताना वाजवी किंमत व उत्तम दर्जाचे फर्निचर आम्ही ग्राहकाला देत असल्यामुळे ग्राहकाचा आमच्यावरचा विश्‍वास वाढत गेला. आमच्याकडे नुसती भेट द्यायला येणारा ग्राहक सुद्धा आमच्याकडून कोणती ना कोणती वस्तू आज ना उद्या खरेदी करायचा निश्‍चय करतो. आम्ही काही चांगल्या यंत्रणा कार्यान्वित केल्यामुळे आणि पूनम बदामीकर यांनी पूर्ण जबाबदारी यशस्वीरीत्या पेलल्यामुळे तसेच मिलिंद चक्रदेव सर, राजू, राकेश, श्रीकांत हे सर्वजण आपापली जबाबदारी उत्तमरीतीने पार पडत असल्यामुळे व्यवसायात वृद्धी होत राहिली.
बंगळुरूच्या इंडिया वुड या आंतरराष्ट्रीय प्रदर्शनात मी आमच्या रिचफिल क्रॅक फिलर हे उत्पादन भारतभराच्या बाजारपेठेत  पोहोचवण्यासाठी भाग घेतला. तेथे भारतातील सर्व भागातून फर्निचर उत्पादक, प्लायवुड उत्पादक, खेळणी व खेळाच्या साहित्यांचे उत्पादक, पॅकिंग बॉक्स निर्माते असे लाकूड व्यवसायातील लोक आले होते. तेथून आम्हाला काही चांगले ग्राहक मिळाले. रिचफिल क्रॅक फिलर हे आमचे पहिले प्रॉडक्ट ‘रेडी टू मिक्स’ प्रकारातले होते.  त्यामुळे फेविकॉलसारखे ऍडेसिव्ह वेगळे घालावे लागायचे. आमच्या ग्राहकांची अशी मागणी होती की, आम्हाला पूर्ण तयार व परिपूर्ण उत्पादन द्या. त्याआधी पाच ते सहा वर्षे परिपूर्ण उत्पादन देण्यासाठी खूप मेहनत घेतली होती. मोठ्या ग्राहकांची ही मागणी लक्षात घेऊन आणखी जोमाने प्रयत्न केल्यानंतर सन २००८-०९ मध्ये मी एक परिपूर्ण असे इको फ्रेंडली प्रॉडक्ट तयार केले आणि त्याला नाव दिले, ‘रिचफिल वुड बुट्टी.’ त्यावर्षी दिल्लीमध्ये प्रगती मैदान येथील आंतरराष्ट्रीय प्रदर्शनात भाग घेतला. तेथे आमच्या या नव्या उत्पादनाने ‘रिचफिल वुड बुट्टी’ने ग्राहकांची मने जिंकली, अनेक मोठ्या ग्राहकांना हे उत्पादन आवडले. त्यानंतर लाकूड व प्लायवुडशी संबंधित मासिकांमध्ये आमच्या या नवीन उत्पादनाबद्दल माहिती येऊ लागली. त्यामुळे भारतभरातून विचारणा होऊ लागली. आमचे हे उत्पादन इको फ्रेंडली असल्यामुळे तसेच एकदा लाकडाच्या भेगांमध्ये, खड्ड्यांमध्ये भरल्यानंतर परत लाकडाला भेगा जाऊ देत नाही. लाकडात भरल्यानंतर त्याची मजबुती लाकडाप्रमाणेच होते. लाकडासारखे कोरीव काम त्यावरही करता येते, अशा अनेक बहुगुणी वैशिष्ट्यांमुळे मागणी वाढली. भारतातील अग्रगण्य कंपन्या हे उत्पादन आवर्जून घेतात.
बदामीकरांच्या एका पश्‍चिम बंगालमधील ग्राहकाने ‘रिचवुड’च्या उत्पादनांवर कविता करून पाठवली आहे. ती कविता वाचून मी तर भारावूनच गेलो! असे उद्गार ऋषीकेश बदामीकर यांनी काढले. गेल्यावर्षी आमचेे ग्रामदैवत श्री सिद्धेश्‍वर यात्रेतील नंदीध्वजाच्या काठ्यांमध्येही माझ्या उत्पादनांचा वापर केला, त्यावेळी मला खूपच अभिमान वाटला व श्री शिवयोगी सिद्धेश्‍वरांनी हा आपल्याला आशीर्वादच दिला आहे असे वाटले, हे ऋषीकेश बदामीकर यांनी अतिशय श्रद्धापूर्वक भावनेने सांगितले. मार्च महिन्यात डेहराडून येथील ‘फॉरेस्ट रिसर्च इन्स्टिट्यूटने वुड सबस्टिट्यूट ऍन्ड ऍडव्हान्सेस इन वुड सायन्स ऍन्ड टेक्नॉलॉजी’ या विषयावर परिषद भरवली होती. तेथे भारतातील वुड सायन्समध्ये काम करणारे ५० ते ६० वैज्ञानिक आले होते. मी केलेल्या कामाबद्दल त्यांनी सुद्धा प्रशंसा केली. तेव्हाचा अनुभव देखील खूप चांगला होता, असे प्रतिपादन बदामीकर यांनी केले.
बदामीकरांचा ग्राहक दिल्लीपासून केरळपर्यंत आहे. वुड इंडस्ट्रीतील बहुसंख्या कंपन्या आमच्या ग्राहक आहेत. जयपूर, जोधपूर येथील हँडिक्राफ्ट बनवणारे व विशेषत: परदेशी निर्यात करणारे उद्योजक ग्राहकांचा ‘रिचफिल’ वापरण्याचा आग्रह असतो, हेच रिचवुडच्या उत्पादनांचे मोठे यश म्हणाले लागेल!
रिचवुडच्या उत्पादनांचे प्रॉडक्ट डेव्हलपमेंट करीत असताना मी प्रो. श्रीकांत लोणीकर, प्रो. शेडजाळ सर यांच्याकडून मार्गदर्शन घेतले. त्यांनी न कंटाळता मला योग्य मार्गदर्शन केले, त्यामुळे मी येथपर्यंत पोहोचू शकलो, असे नम्रपणे नमूद करून बदामीकर पुढे म्हणाले की, तत्पूर्वी माझ्या विचारांना खरी दिशा मिळाली ती आमचे गुरुजी संगीत शिक्षक गुरुवर्य श्री. रामाचार्य बागेवाडीकर यांच्यामुळे. ते सांगायचे की, कोणत्याही गोष्टीत वाहत जाऊ नका, जे काम हाती घेतले ते आधी करा आणि मग इतर छंद जोपासा. त्यांच्याकडे मला तबला वादनाच्या शिक्षणाबरोबरच जीवनविषयक तत्त्वज्ञान त्यांच्याकडून शिकायला मिळाले, हे माझे परमभाग्य!
भविष्यातील आपल्या योजनांबद्दल सांगताना ऋषीकेश बदामीकर म्हणाले की, येत्या काळात पार्टीकल बोर्ड मशिनरी येणार असून, त्यामुळे पार्टीकल बोर्डपासून फर्निचरचे उत्पादन करता येणार आहे. याबरोबरच ‘फुल कुशन सोपा’ हे नवे उत्पादन देखील आम्ही बाजारात आणत आहोत. या सोफ्याचे संपूर्ण कुशन डिटॅचेबल व वॉशेबल म्हणजे काढून धुता येते, हा ग्राहकांना मोठा फायदा होणार आहे. हे उत्पादन आम्ही ग्राहकांच्या गरजा व मागणी लक्षात घेऊन तयार केले आहे. त्याचप्रमाणे ‘फ्रेन्डली मेटल फ्रेम सोफा’ सुद्धा उत्पादित करीत आहोत. हा सोफा लोखंडी फ्रेमचा असून, पूर्णपणे वेगळा करता येतो. याशिवाय अनेक नवी उत्पादने बाजारात आणण्याचा प्रयत्न असून, त्यावर संशोधन व अभ्यास सुरू असल्याचे बदामीकर यांनी सांगितले.
पुरस्कार - रिचवुडच्या माध्यमातून ऋषीकेश बदामीकर यांनी केलेल्या संशोधनाची दखल घेऊन रोटरी क्लबच्या ‘व्यवसाय सेवा पुरस्काराने’ त्यांना सन्मानित करण्यात आले आहे. तसेच आंतरराष्ट्रीय स्थरावर प्रसिद्ध असलेले कोट्टायम (केरळ) येथील ‘रबर बोर्ड इन्स्टिट्यूट’ या संस्थेने ‘रिचफिल वुड पुट्टी’ या उत्पादनास मानांकन दिले असून, हे मानांकन लाकूड उद्योगाच्या क्षेत्रात अतिशय मानाचे समजले जाते. याशिवाय अनेक छोटे-मोठे सन्मान रिचवुडला मिळाले आहेत.
.................................................................................................
•सोलापूरचा औद्योगिक विकास : ऋषीकेश बदामीकर

टेक्स्टाईल डेव्हपमेंटमुळे सोलापूरचे उद्योगक्षेत्रात नाव झाले, पुढेही खूप प्रगती होईल असे वाटत होते. याच विचाराने माझे आजोबा शामराव बदामीकर सोलापुरात आले. परिवार मोठा असल्याने त्यांनी काही काळ नोकरीही केली, पण सोलापूरची उद्योगवाढ १५, २० वर्षांपूर्वी थांबली आणि नंतर सोलापूर अधोगतीला लागल्याची खंत ऋषीकेश बदामीकर यांनी व्यक्त केली. औद्योगिक शहर म्हणून सोलापूरचे नाव विस्मृतीत गेले असल्याचे सांगून ते पुढे म्हणाले की, पण आता पुन्हा सोलापूरच्या उद्योगांना ऊर्जितावस्था आणण्यासाठी शासनाने मदत करणे गरजेचे आहे. शासनाच्या मदतीशिवाय उद्योगांना लागणारी पायाभूत सुविधा देणे अशक्य आहे आणि या पायाभूत सुविधा मिळाल्या तर सोलापूरचा पुन्हा नव्या जोमाने औद्योगिक विकास होईल. सोलापुरातील उद्योजकांना प्रोत्साहीत करण्याबरोबरच बाहेरील उद्योजकांना आकर्षित करण्यासाठी योजना झाल्या पाहिजेत. सोलापूरकरांना नोकरी, उद्योग न मिळाल्यामुळे ते सोलापूर सोडून जात आहेत. कारण त्यांना येथे नोकर्‍या मिळत नाहीत किंवा समाधानकारक पगार दिला जात नाही. कमी पैशात त्यांच्याकडून काम करवून घेतले जाते. या दोषाचे निराकारण केले तर सोलापूरकर सोलापुरातच राहतील आणि कुशल, अकुशल कामगार व अधिकारी दर्जाच्या उच्चशिक्षित मंडळींची चणचण भासणार नाही, असा विश्‍वास बदामीकर यांनी व्यक्त केला.
सर्वसामान्य व्यवसाय करण्यासाठी कदाचित जास्त शालेय शिक्षणांची गरज नसेलही, परंतु व्यावहारिक ज्ञान, वेगळे काही करण्यासाठी डोळे उघडे ठेवून संधी हुडकल्यास तसेच आपल्या कल्पनाशक्तीला ताण दिल्यास कोणीही यशाचे शिखर पादाक्रांत करू शकतो, असा अनुभवाचा संदेश ऋषीकेश बदामीकर यांनी नव्याने उद्योग क्षेत्रात येऊ पाहणार्‍यांना दिला आहे.
तरुण भारत, सोलापूर, सोमवार, दि. ०२ मे २०११

नव्या पिढीने एककल्ली न होता सर्वच क्षेत्रांत संचार करावा : बंग उद्योग समूहाचे रंगनाथ बंग
बंग उद्योग समूह : तत्त्वनिष्ठ, बहुआयामी परंपरा

...............................................................................................

रंगनाथजी बंग म्हणजे सोलापूरच्या औद्योगिक, व्यावसायिक आणि सामाजिक क्षेत्रांतील ऋषितुल्य व्यक्तिमत्त्व. भारतीय परंपरा, संस्कार रक्तारक्तात भिनलेले रंगनाथजी अतिशय साधकवृत्तीचे असून, परिवारात आणि समाजात ते ‘बाबुजी’ म्हणून ओळले जातात. त्यांचे उद्योगक्षेत्राबरोबरच सामाजिक, धार्मिक, आध्यत्मिक क्षेत्रांतील कार्य मोठे आहे. लहानपणापासून राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे ते स्वयंसेवक आहेत. संघसंस्कारांना ते आयुष्यातील मोठी पुंजी मानतात. उद्योगातील सचोटी आणि निष्ठेमुळे रंगनाथजी बंग हे सोलापूरच्या औद्योगिक, सामाजिक, आध्यात्मिक क्षेत्रांतील अग्रगण्य नाव ठरले आहे.
रंगनाथजी बंग यांच्या पूर्वजांचा म्हणजे आजोबा, वडील यांचा पारंपरिक सोन्याचा व्यापार. खरेदी-विक्री ही पारंपरिक व्यवसायपद्धती होती. त्यांचे वडील शिवनारायण बंग यांचा आंध्र प्रदेशातील राजमहेंद्री येथे सोन्याचा व्यवसाय होता. सन १९५६ साली सोन्याच्या व्यवसायाबरोबरच कागद उद्योगात त्यांनी प्रवेश केला. त्या काळात कागद उत्पादनाच्या व्यवसायाला अनन्यसाधारण महत्त्व होते, ते आजही तितकेच आहे. याशिवाय बंग परिवाराने अन्नधान्य, ज्यूट आदी व्यवसाय देखील केले आहेत. बंग कुटुंब म्हणजे उद्योगातील एक आदर्श भारतीय कुटुंब आहे. एकत्र कुटुंब पद्धतीचे आदर्श म्हणून बंग परिवाराकडे पाहता येईल.
५ भावांच्या या एकत्र कुटुंबात ७० लोक आहेत. रंगनाथजी बंग यांचे एक बंधू कै. संपतकुमार बंग व दुसरे बंधू कै. रामकुमार बंग यांनी राजमहेंद्री येथे व्यवसाय संवर्धित केला. आंध्र प्रदेशातील विजयवाडा, राजमहेंद्री, हैदराबाद, विशाखापट्टणम् आदी ठिकाणी कागद वितरणाचा व्यवसाय ते करीत होते. बंग कुटुंबाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे या कुटुंबात सर्व क्षेत्रांतील उच्चशिक्षित तज्ज्ञ व्यक्ती आहेत. रंगनाथ बंग यांच्या कुटुंबात मुले व पुतणे मिळून ८ इंजिनीअर्स, ४ सी.ए., ५ एम.बी.ए. पदवीप्राप्त व्यक्ती आहेत.
रंगनाथ बंग यांचे पदवीचे शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर सन १९८२ साली राजमहेंद्री आणि त्यानंतर मुंबई येथे व्यवसायाला सुरुवात केली. सोलापुरातील अक्कलकोट रोड एमआयडीसी येथे सन १९८९ साली रंगनाथ बंग यांनी डेटा फॉर्म प्रा.लि.ची स्थापना करून येथे सन १९९० पासून कॉम्प्युटर स्टेशनरीच्या उत्पादनास सुरुवात केली. दुसरे युनिट सन १९९६ साली चिंचोळी एमआयडीसी, सोलापूर येथे सुरू केले. या दोन्ही ठिकाणी सिक्युरिटी प्रिंटिंग परमिशन उत्पादने, जसे की बँकांचे चेक्स, डिमांड ड्राफ्ट, रेल्वे तिकिटे आदींची निर्मिती व छपाई केली जाते. त्यानंतर आपल्या व्यवसायाच्या कक्षा रुंदावत रंगनाथ बंग यांनी १९९६ साली बंग पॉलिपॅक्स प्रा.लि.ची स्थापना करून सीमेंट, खते आदींसाठी वापरली जाणार्‍या प्लास्टिक पोत्यांच्या उत्पादनाला प्रारंभ केला. सुरुवातीला एक मशीन होती, नंतर वाढवत आज ५ मशीन आहेत. सुरुवातील ८० टनापासून उत्पादनास प्रारंभ केला. आज महिना ६०० टन उत्पादन केले जाते. यासाठी संपूर्ण उत्पादन एकाच छताखाली करणारा अद्ययावत असा या प्रकल्पाचा एक विभाग गुलबर्गा येथे सुरू केला आहे. असाच प्रकल्प हैदराबाद येथेही सुरू केला आहे. येत्या वर्षात १ हजार टन उत्पादनाचे उद्दिष्ट आहे. गेल्यावर्षी म्हणजे २००९-१० या आर्थिक वर्षातील उलाढाल १०३ कोटी होती. येत्या वर्षात ही उलाढाल ११० कोटींपर्यंत अपेक्षित आहे. एकूण उत्पादनांपैकी ३०० टन उत्पादन युरोप, अमेरिका, लॅटीन अमेरिका, युनायटेड अरब अमिराती आदी देशांत निर्यात केले जाते.
यानंतर बंग उद्योग समूहाने मोठी गरुडझेप घेत सन २००१ मध्ये सुप्रीम पॉलिविव्ह प्रा.लि. या नव्या प्रकल्पाची सुरुवात चिंचोळी एमआयडीसी येथे केली. रंगनाथजी बंग यांना दोन मुले असून, ज्येष्ठ चिंरजीव वरदराज रंगनाथ बंग यांचे शिक्षण बी.ई (इलेक्ट्रॉनिक्स) असून, ते डेटा फॉर्म प्रा.लि.ची जबाबदारी सांभाळतात, तर कनिष्ठ चिरंजीव वासुदेव रंगनाथ बंग यांचे शिक्षण बी.ई.(पॉलिमर्स) असून, ते बंग पॉलिमर्स व सुप्रीम पॉलिविव्हची धुरा वाहतात. बंग उद्योग समूहाचा मुंबईत टेक्स्टाईल उद्योग देखील आहे. तेथे गारमेंट्‌सचे उत्पादन केले जाते. ‘थॉमस-स्कॉट’ हा सुप्रसिद्ध बॅ्रंड बंग ओव्हरसीज लिमिटेडचा आहे. थॉमस-स्कॉटच्या शर्टस, ऍपरल्सच्या उत्पादनांबरोबरच त्याची भारतातील ४५ शहरात रिटेल आऊटलेटस आहेत. याचे दुसरे युनिट बंगळुरू व तिसरे युनिट विशाखापट्टणम येथे आहे. बंग ओव्हरसीज लि.ची चालू वर्षाची उलाढाल ३०० कोटी असून, मुंबई स्टॉक एक्सचेंजला या कंपनीची नोंद सन २००७ ला झाली आहे.
सामाजिक कार्य :-
रंगनाथजी बंग हे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे बालपणापासून म्हणजे १९५३ पासून स्वयंसेवक आहेत. जनकल्याण समितीचे ते सोलापूर जिल्हाध्यक्ष आहेत. माहेश्‍वरी समाजाच्या माहेश्‍वरी भवनचे अध्यक्ष आहेत. यमगरवाडी प्रकल्पाच्या विकासासाठी ते कार्यरत आहेत. हरी सत्संग समिती, मुंबई या संस्थेचे कार्य सोलापुरात रुजविण्याचे काम सुरू आहे.
भारतीय समाज पाश्‍चिमात्यांचे अंधानुकरण करीत असल्याने त्यांच्यात भारतीय संस्कृतीची बीजे पुन्हा रुजविण्यासाठी सोलापुरात हिंदू नववर्ष साजरे करण्याची अभिनव प्रथा सुरू केली.
हिंदूंनी पाश्‍चिमात्यांचे नूतन वर्ष असलेले ३१ डिसेंबर आणि १ जानेवारी हे दिवस साजरे न करता हिंदू नववर्ष गुढीपाडव्याला साजरे करावे म्हणून प्रयत्न केले, त्यासाठी त्यांनी हिंदू नववर्ष समितीची सोलापुरात स्थापना केली व गुढीपाडव्याच्या दिवशी हिंदू नववर्ष सोलापुरात मोठ्या प्रमाणात साजरे केले जाऊ लागले. याचे श्रेय रंगनाथजी बंग यांना जाते. तेच सोलापूरच्या हिंदू नववर्ष समितीचे उद्गाते आहेत.

सोलापूरच्या औद्योगिक विकासासाठी आवश्यक आहेत त्या मूलभूत सुविधा. मूलभूत सुविधा पुरविल्याशिवाय सोलापूरचा विकास कसा होणार? असा प्रश्‍न सोलापुरातील ज्येष्ठ व प्रसिद्ध उद्योजक रंगनाथजी बंग यांनी तरुण भारतशी बोलताना उपस्थित केला. उद्योजकांच्या उद्योगवाढीसाठी लागते पाणी, अखंड वीज, रस्ते (दळणवळण) आणि जागा. यातील सर्वच बाबतीत सोलापूर मागे असल्याने ‘फॉरीन बायर्स’ सोलापूरमध्ये यावयास इच्छुक नाहीत. आजचे बहुसंख्य उद्योग हे निर्यातीवर आधारित आहेत. साधारणपणे ६० टक्क़े उत्पादने निर्यात होत असतात. खरेदीदाराला जर मूलभूत सुविधा मिळाल्या नाहीत, तर तो सोलापुरात यायला तयार होत नाही. त्यामुळे सोलापुरातील उद्योजक  हे परदेशी व देशातील इतर ग्राहकांना मुकतात आणि ग्राहक नाही म्हणून मग पुढे उद्योगांवर गंडांतर येते. हे टाळायचे असेल तर प्रथम मूलभूत सुविधा उपलब्ध करणे महत्त्वाचे ठरते, असे प्रतिपादन रंगनाथ बंग यांनी केले. पाणी आणि विजेचा प्रवाह सुरळीत नसल्यामुळे उत्पादनातील वेस्टेज वाढते आणि उत्पादनांच्या दर्जावर देखील परिणाम होतो. जितके वेस्टेज वाढेल तेवढे नुकसान वाढण्याचा धोका बळावतो आणि हेच नुकसान उद्योजकांवर गंडांतर यायला कारणीभूत ठरू शकते. सोलापुरात आता शिक्षित कर्मचारी वर्ग मिळतो आहे, पण हेल्पर आदींसारखे अर्धशिक्षित किंवा अकुशल कामगार कमी आहेत. शिक्षणाच्या प्रगतीमुळेही असेल कदाचित की आज अकुशल कामगार मिळत नाहीत.
 पॉलिमर्स विव्हिंग उद्योग हा टेक्स्टाईल्स उद्योगातच मोडतो. हे केंद्र शासन मान्य करते आणि त्याप्रमाणे सुविधा देते, पण राज्य सरकार मात्र पॉलिमर विव्हिंग उद्योगाला टेक्स्टाईल उद्योगवर्गामध्ये वर्गीकृत असल्याचे मानायला तयार नाही. राज्य सरकारच्या या आडमुठ्या धोरणांमुळे टेक्स्टाईल उद्योगांना मिळणार्‍या सुविधांपासून हा उद्योग वंचित राहिला आहे. ‘टफ’ अर्थात ’टेक्नॉलॉजी अपग्रेडेशन फंड’ उपलब्ध न झाल्याने या क्षेत्रातील बरेच उद्योग अडचणीत आले आहेत.
कर्नाटक, आंध्र प्रदेश आदी इतर राज्यांच्या तुलनेत महाराष्ट्रात वीज महाग आहे आणि वीज पुरवठाही सुरळीत नाही. हे विजेचे दर कमी होणे गरजेचे आहे. त्यामुळेच बरेच उद्योजक कर्नाटक, आंध्रकडे वळले आहेत. येत्या काळात ट्रेड कमी होत आहे. मध्यस्थ, दलाल आदी प्रणाली संपवण्याचे सरकारचे धोरण आहे. त्यामुळे ट्रेडला भविष्य नाही. नवउद्योजक होऊ पाहणार्‍यांना आपल्या प्रदीर्घ अनुभवाचा सल्ला देताना रंगनाथ बंग म्हणतात की, उत्पादन आणि विशेषत: मोनोपॉली उत्पादन करणार्‍यांना येत्या काळात विशेष महत्त्व राहील. सध्या सगळाच तरुणवर्ग आयटी क्षेत्राकडे वळत आहे, त्यामुळे इतर क्षेत्रांतील संधी वाढल्या आहेत. आयटीच्या तुलनेत इतर क्षेत्रांतील कौशल्य असलेला तरुणवर्ग आज मिळत नाही. आयटी क्षेत्रात काम करणार्‍यांचे देशाच्या प्रगतीतील योगदान हे इतर क्षेत्रातील विशेषत: इंजिनीअरिंग क्षेत्रातील लोकांंच्या तुलनेत कमी आहे. नव्या पिढीने एककल्ली न होता सर्वच क्षेत्रांत संचार करणे गरजेचे आहे.
तरुण भारत, सोलापूर, रविवार, दि. ३१ ऑक्टोबर २०१०

‘‘सोलापूरच्या विकासाच्या दृष्टीने सोलापूरचा वस्त्रोद्योग हा सोलापूरच्या प्रगतीचा कणा असल्याने वस्त्रोद्योगाला पुन्हा बळ मिळणे आवश्यक आहे. जगभरात लोक सोने आणून सोन्याचे दागिने करतात, पण सोलापूरकर मातीचे सोने करतो. सोलापूरच्या टेक्स्टाईल उद्योगाचे सर्वांत महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे चादर किंवा टेरीटॉवेल उत्पादनांच्या सर्वच प्रक्रिया ‘इन हाऊस’ म्हणजे एकाच ठिकाणी व एकाच छताखाली केली जाते. म्हणजे प्रत्येक चादर व टॉवेल उत्पादक सूत खरेदी केल्यानंतर डाईंग, प्रोसेसिंगपासून विक्रीसाठी माल तयार होईपर्यंतच्या सर्व प्रक्रिया स्वत:च करतो, हे सोलापूरच्या वस्त्रोद्योगाचे खास असे वैशिष्ट्य आहे. सोलापूरचे ग्रामदैवत श्री सिद्धरामेश्‍वरांच्या नगरीत वस्त्रोद्योग रुजला आणि फोफावला, पण आता अडचणीत असलेला हा उद्योग सिद्धेश्‍वरांच्या आशीर्वादानेच पुन्हा वाढत राहील! असा विश्‍वासही सत्यराम म्याकल यांनी व्यक्त केला.
--------------------------------------------------------

सोलापूरच्या वस्त्रोद्योग क्षेत्राला सर्वात मोठा पहिला फटका बसला तो सी.डी. देशमुख अर्थमंत्री असताना. त्यावेळी सरकारची धोरणे उद्योगानुकूल तर नव्हतीच, पण उद्योगवाढीला चाप लावणारी होती. तेव्हाचे शासनाचे निर्णय उद्योगांची पीछेहाट करणारे होते. यात अनेक वस्त्रोद्योजक देशोधडीला लागले. या फटक्यातून आम्ही देखील सुटलो नाही, असे सत्यराम म्याकल यांनी सांगितले. सत्याराम म्याकल यांचे वडील तुकाराम म्याकल यांनी अशा प्रतिकूल परिस्थितीत उपजीविकेसाठी डॉ. कल्याणी यांच्याकडे मिश्रक (कंपौंडर) म्हणून नोकरीला प्रारंभ करीत आपल्या आयुष्याची नव्याने सुरुवात केली. पुढे ते आरएमपी डॉक्टर (रजिस्टर्ड मेडिकल प्रॅक्टिशनर) म्हणून काम करीत कुटुंबाचा चरितार्थ चालवू लागले. अशाही प्रतिकूल परिस्थितीत आमच्या शिक्षणाकडे आई, वडील व आजोबांनी विशेष लक्ष दिले. त्याच काळात आम्हाला माझे आजोळ चाटला म्हणजे चाटला टेक्स्टाईल्स परिवाराने मोठा आधार दिला. माझी आई रामबाई तुकाराम म्याकल या चाटलांसारख्या नामवंत कुटुंबातील असून देखील तेव्हा आमच्या शिक्षणासाठी विड्या वळून अर्थाजन करीत होत्या. कारण आम्ही तिघे भाऊ व एक बहीण इतक्यांचा चरितार्थ आमच्या आई-वडिलांना चालवायचा होता. आई रामबाई म्याकल यांनीच म्याकल कुटुंबाने पुन्हा उद्योगक्षेत्रात मोठी भरारी घ्यावी यासाठी प्रचंड प्रेरणा दिली. तर माझी पत्नी सौ. गीतांजली यांनी तितकीच समर्थ साथ दिली. आजोबा श्रीराम म्याकल यांनी अशाही परिस्थितीत उद्योगक्षेत्रात बळावलेल्या अनेक वाईट कृती व प्रवृत्तीला आळा घातला, त्यासाठी त्यांनी उपोषणाचा देखील मार्ग अवलंबला.
याच काळात कुटुंबाला वाईट परिस्थितीतून बाहेर काढून पुन्हा गतवैभव प्राप्त करण्याची इच्छा मनात रुजली असल्याचे सत्यराम म्याकल यांनी सांगितले. शालेय शिक्षणासह महाविद्यालयीन शिक्षणही पूर्ण केले. शिक्षण संपल्याबरोबर आई म्हणाली की, पुढे काय? तर मी म्हणालो, परीक्षेचा निकाल येऊ दे, त्यानंतर मी सी.ए. होणार असल्याचा मानस पालकांसमोर व्यक्त केला, पण मी उद्योगक्षेत्रात यश मिळवावे अशी त्यांची इच्छा होती. बी.कॉम. झाल्यानंतर आई-वडिलांच्या इच्छेप्रमाणे चाटला टेक्स्टाईल्समध्ये काम सुरू करीतच उद्योगक्षेत्राची बाराखडी गिरवायला सुरुवात केली. १९७६ ते ८६ या १० वर्षांत उत्पादन, मार्केटिंग व वितरणातील सूक्ष्मता आत्मसात केली.
इतक्या प्रदीर्घ अनुभवानंतर १९८६ साली स्वत:च्या चादर उत्पादन उद्योगाला सुरुवात केली. नवा उद्योग सुरू करण्यासाठी सोलापूर जनता सहकारी बँक  व डीआयसीने कर्जसहाय्य दिले. तेव्हा सोलापूर जनता बँकेचे पालक संचालक माजी खासदार लिंगराज वल्याळ, रंगण्णा क्षीरसागर, पुलगम टेक्स्टाईल्सचे पुलगम यांचे सहकार्यं लाभले. तेव्हा पावणेचार लाख रुपये कर्जावर ८ लूमद्वारे उत्पादनाला सुरुवात केली. यातले वैशिष्ट्य म्हणजे प्रथमच आम्ही स्वतंत्र मार्केटिंग सुरू केले. सन १९८९-९० मध्ये टॉवेल उत्पादनाला सुरुवात केली. सुरुवातीला ८लूम होत्या. आता ६० आहेत. या व्यवसायात माझे दोघे धाकटे बंधू रवींद्र आणि श्रीधर व मुले योगेश आणि ऋषीकेश हे देखील कार्यरत आहेत. धाकटे चिरंजीव अनुदीप याचे बीडीएसचे वैद्यकीय शिक्षण सुरू आहे. व्यवसाय वृद्धीसाठी श्रीनिवास सोनी, धायफुले आदींचेही मोलाचे सहकार्य लाभले असल्याचे सत्यराम म्याकल यांनी आवर्जून नमूद केले.
बदलत्या काळाबरोबर अद्ययावत तंत्रज्ञानाचा अभ्यास करणे महत्त्वाचे होते. त्यादृष्टीने १९९६ साली टेक्स्टाईल डेव्हलपमेंट फाऊंडेशनच्या वतीने दक्षिण भारताचा अभ्यासदौरा केला. तेथील उत्पादन पद्धती आणि डाईंगच्या नव्या तंत्रज्ञानाचा अभ्यास करून आपल्या उत्पादन तंत्रात तसा बदल केला. तेव्हापासून आमची डाईंग पद्धती आणि रंगसंगती सर्वांत दर्जेदार ठरू लागली. नंतर त्यामुळे मार्केट वाढले, मागणी वाढली. उद्योगाच्या यशाचे गमक सांगताना सत्यराम म्याकल म्हणाले की, कोणत्याही उद्योगात मालाचा पुरवठा वेळेवर करणे अतिशय महत्त्वाचे असते. आज मी जे काही यश मिळविले आहे, ते सर्व अतिशय प्रतिकूल परिस्थितीला तोंड देत केलेले आहे. कच्चा माल, रंग खरेदी करताना योग्य दर्जाची समज असणे व योग्य ठिकाण निवडणे महत्त्वाचे ठरते. आलेला माल उत्तम दर्जाने प्रोसेस करून ठराविक कालावधीत हा माल बाजारात उतरवणे अपरिहार्य असते. बाजाराच्या व ग्राहकांच्या मागणीप्रमाणे उत्पादन असणे, हे व्यवसाय वृद्धीच्या दृष्टीने महत्त्वाचे ठरते. मालाचे योग्य माकेर्र्टिंग आणि त्याहूनही अतिमहत्त्वाचे म्हणजे विकलेल्या मालाची वेळेवर वसुली होणे हे महत्त्वाचे असते. हीच चतु:सूत्री उद्योगवाढीस पूरक ठरते. व्यवसाय करताना तत्त्वे सोडता कामा नये, असा मोलाचा सल्ला देत सत्यराम म्याकल म्हणाले की, आमच्या उत्पादनांचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे, आमच्या उत्पादनांचा भारतभर एकच भाव असतो.
हिमालया टेक्स्टाईल्सचे ‘हिमटेक्स’ आणि ‘रामांजली’ हे बॅ्रंड संपूर्ण भारतीय बाजारपेठेत अतिशय लोकप्रिय आहेत. उद्योगातील अद्ययावत तंत्रज्ञानाच्या अभ्यासासाठी आजपर्यंत युरोप, स्पेन, जर्मनी, फ्रान्स, दुबई आदी ठिकाणी दौरे केेले. हिमालया टेक्स्टाईल्सने गेल्यावर्षी ९ कोटी रुपयांची उलाढाल केली. चालू आर्थिक वर्षात उलाढालीचे लक्ष्य १५ कोटींचे आहे, पण मंदीचा विचार करता ही उलाढाल ११ कोटींपर्यंत जाणे अपेक्षित आहे. चिंचोळी एमआयडीसीत नव्या प्रकल्पासाठी जागा घेतलेली असून, लवकरच तेथे नवा उद्योग सुरू करणार असल्याचे सत्यराम म्याकल यांनी सांगितले.
सोलापूरच्या विकासाच्या दृष्टीने सोलापूरचा वस्त्रोद्योग हा सोलापूरच्या प्रगतीचा कणा असल्याने वस्त्रोद्योगाला पुन्हा बळ मिळणे आवश्यक आहे. जगभरात लोक सोने आणून सोन्याचे दागिने करतात, पण सोलापूरकर मातीचे सोने करतो. सोलापूरच्या टेक्स्टाईल उद्योगाचे सर्वांत महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे चादर किंवा टेरीटॉवेल उत्पादनांच्या सर्व प्रक्रिया ‘इन हाऊस’ म्हणजे एकाच ठिकाणी केली जाते. म्हणजे प्रत्येक चादर व टॉवेल उत्पादक सूत खरेदी केल्यानंतर डाईंग, प्रोसेसिंगपासून विक्रीसाठी माल तयार होईपर्यंतच्या सर्व प्रक्रिया स्वत:च करतो, हे सोलापूरच्या वस्त्रोद्योगाचे खास असे वैशिष्ट्य आहे.
सोलापूरचे ग्रामदैवत श्री सिद्धरामेश्‍वरांच्या नगरीत वस्त्रोद्योग रुजला आणि फोफावला, पण आता अडचणीत असलेला हा उद्योग सिद्धेश्‍वरांच्या आशीर्वादानेच पुन्हा वाढत राहील! असा विश्‍वासही सत्यराम म्याकल यांनी व्यक्त केला.
-------------------------------------------------
•सोलापूरचा औद्योगिक विकास

सोलापूरच्या औद्योगिक विकासासाठी काही काळ प्रयत्न करून चालणार नाही तर त्याचा सतत पाठपुरावा करणे गरजेचे आहे. कारण सोलापूरला बसलेल्या ‘सेटबॅक’मधून इतक्या सहजतेने बाहेर काढणे शक्य नाही, त्यासाठी तितकेच प्रबळ प्रयत्न होणे आवश्यक असल्याचे प्रतिपादन, सत्यराम म्याकल यांनी केले. या उद्योगात आता दिवसेंदिवस टेक्स्टाईल कामगारांचा तुटवडा भासत आहे. त्यामुळे उत्पादन क्षमतेवर मोठा परिणाम झालेला दिसून येतो. जागतिक स्पर्धेच्या दृष्टीने आणि ग्राहकांच्या वाढत्या मागणीचा विचार करता, टेक्स्टाईल उद्योगाचे मोठ्या प्रमाणात ‘ऑटोमेशन’ होणे ही काळाची गरज आहे. कच्च्या मालावर महापालिकेकडून घेतली जाणारी २ टक्के जकात खूपच झाली. ती कमी होणे आवश्यक आहे. शिवाय महापालिकेकडून कोणत्याच बाबतीत सुविधा व सहकार्य मिळत नाही. इतक्या मोठ्या प्रमाणात कर घेऊनही किमान पाण्याची सुविधा देखील दिली जात नाही. रस्ते, पाणी, ड्रेनेज आदी सुविधांसाठी टीसीआयडीएसकडून १५ कोटी रुपये मिळाले होते. टीसीआयपीएस (टेक्स्टाईल क्लस्टर इन्फ्रास्ट्रक्चर डेव्हलपमेंट स्कीम) योजनेखाली साडेचौदा कोटी रुपये मिळाले. एफ्लुएंट ट्रीटमेंंट प्लांटसाठी केंद्राचे १०० टक्के अनुदान असून देखील महापालिका अजूनही याचे काम सुरू करीत नाही. असे असताना सोलापूर महापालिका स्वत:च्या चुका झाकून उद्योजकांवरच आरोप करते, हे सोलापूरच्या उद्योगवाढीला घातक आहे. मनपाकडे उद्योगवाढीसाठी कोणताही उपक्रम नाही, हे खेदाने सांगावे लागते. भविष्यातील प्रगतीच्या दृष्टीने मनपाने सकारात्मक भूमिका घेतल्यास, सोलापूरच्या उद्योगाला चांगले दिवस येतील. शिवाय सोलापूरच्या उद्योजकांना औद्योगिक वृद्धी आणि अद्ययावत ज्ञानाच्या दृष्टीने मार्गदर्शन व प्रशिक्षण मिळणे आवश्यक आहे.
तरुण भारत, सोलापूर, रविवार, दि. १७ ऑक्टोबर २०१०

उद्योगरत्न ए.जी. पाटील : एक नीतिमान कर्मयोगी 

           अण्णाराव गुरुलिंगप्पा पाटील अर्थात ए.जी. पाटील हे एक शालीन, नम्र व धार्मिक व्यक्तिमत्त्व. सोलापूर शहरातील जुळे सोलापुरात नंदनवन निर्माण करणारे ए.जी. पाटील म्हणजे अध्वर्यूच आहेत. बहुसंख्य सोलापूरकर त्यांना ‘काका’ म्हणून ओळखतात. तडफदार शिवसेना नेते व माजी आमदार शिवशरणअण्णा पाटील यांचे ते काका आहेत. बांधकाम आणि शैक्षणिक क्षेत्रांत ए.जी. पाटील यांचे कार्य उल्लेखनीय आहे. बांधकाम व्यवसाय करताना ए.जी. पाटील यांनी फक्त व्यावसायिक दृष्टिकोन न ठेवता सामाजिक भान देखील राखले आहे. कित्येकांना त्यांनी व्यावसायिकता सोडून अत्यल्प दरात घरे दिली आहेत. या स्वभावातील अनेक उत्तम पैलूंमुळे सोलापूरच्या सांस्कृतिक, औद्योगिक, शैक्षणिक आणि सामाजिक क्षेत्रांत ए.जी. पाटीलकाकांचे नाव आदराने घेतले जाते.

ग्रामदैवत शिवचलेश्‍वराच्या वास्तव्याने पुनित झालेल्या मैंदर्गी येथे शेतकरी कुटुंबात ए.जी. पाटील यांचा जन्म झाला. ए.जी. पाटील यांचे वडील गुरुलिंगप्पा यांना ए.जी. पाटील यांच्याबाबत लहानपणापासूनच एक विश्‍वास होता की, अण्णाराव पाटील कुळाचे नाव उज्वल करतील. ए.जी. पाटील यांचे प्राथमिक शिक्षण मैदर्गी येथील श्री इंग्लिश स्कूलमध्ये झाले. माध्यमिक शिक्षणासाठी ते सोलापुरात आले. काडादी हायस्कूलमध्ये प्रवेश घेतला. १० वीपर्यंतचे शिक्षण काडादी हायस्कूलमध्ये झाले. त्यानंतर ऍग्रिकल्चर डिप्लोमा पूर्ण केला आणि सन १९६० मध्ये शासकीय दूध डेअरीमध्ये सुपरवायझर म्हणून नोकरीला सुरुवात केली. १९६१ साली शांताताई पाटील यांच्याशी ए.जी. पाटील यांचा विवाह झाला. ए.जी. पाटील यांनी त्यानंतर केलेली प्रगती पाहता शांताताई या साक्षात लक्ष्मीच्या रूपाने ए.जी. पाटील यांच्या जीवनात आल्या, असे म्हटल्यास वावगे ठरणार नाही. ए.जी. पाटीलकाकांना दोेन मुली व दोन मुले अशी चार अपत्यं असून, ज्येष्ठ चिरंजीव सिद्धेश्‍वर अण्णाराव पाटील हे ए.जी. पाटलांच्या मार्गदर्शनाखाली शैक्षणिक संस्थांचा कार्यभार पाहतात, तर संतोष अण्णाराव पाटील हे कनिष्ठ चिरंजीव बांधकाम व्यवसायाची धुरा वाहतात.

आपली जन्मभूमी मैदर्गी येथील ज्या शाळेत आपल्या शिक्षणाचा श्रीगणेशा केला, त्या शाळेचे ए.जी. पाटीलकाकांनी पुनरुज्जीवन केले. त्या श्री इंग्लिश मीडियम स्कूलचे ते गेली १८ वर्षे अध्यक्ष देखील आहेत. ग्रामीण भाग असून देखील ए.जी. पाटीलकाकांनी कोट्यवधी रुपये खर्चून या शाळेत, शाळेची अत्याधुनिक इमारत, विद्यार्थ्यांसाठी सर्व शैक्षणिक सोयीसुविधा उपलब्ध करून दिल्या आहेत. जन्मगावाचे ऋण आणि सामाजिक जाणिवेतून ए.जी. पाटील काका यांनी मैंदर्गीतील विद्यार्थ्यांना अद्ययावत सुविधा देण्याचा सतत प्रयत्न केला आहे. न्यू इंग्लिश स्कूलमध्येच कनिष्ठ महाविद्यालयाचीही सुरुवात ए.जी. पाटील यांनी केली. कनिष्ठ महाविद्यालयामुळे मैंदर्गीचा नावलौकिक वाढला. मैंदर्गीग्रामाच्या शैक्षणिक गरजांबरोबरच सामाजिक क्षेत्रातही मोठे काम केले आहेे. ए.जी. पाटीलकाका यांची वृत्तीच मुळी धार्मिक व सालस असल्याने त्यांची आपल्या जन्मगावचे ग्रामदैवत ‘श्री शिवचलेश्‍वरा’वर प्रचंड श्रद्धा आहे. त्यांच्या यशाचे श्रेय म्हणजे श्री शिवचलेश्‍वराचाच आशीर्वाद आहे असे ते मानतात. त्यांनी १९८२ मध्ये मैंदर्गीचे ग्रामदैवत श्री शिवचलेश्‍वर देवस्थान ट्रस्टची नोंदणी केली. देवस्थानचा जीर्णोद्धार केला. त्या ट्रस्टचे देखील ए.जी. पाटीलकाकाच अध्यक्ष आहेत. ए.जी. पाटीलकाकांनी मैंदर्गीत केलेल्या कार्याची दखल घेत मैंदर्गी ग्रामस्थांनी त्यांना ‘मैंदर्गीरत्न’ पुरस्कार देऊन सन्मानित केले आहे.

ए.जी. पाटील यांनी १९७३  साली बांधकाम व्यवसायाचा श्रीगणेशा केला. सर्वप्रथम जुळे सोलापुरातील विजयनगरचा प्रकल्प सुरू केला. त्यानंतर १९७५ साली जुने संतोषनगर, १९८४ मध्ये नवीन संतोषनगर, शांती अपार्टमेंटचा प्रकल्प साकारला. तत्पश्‍चात  शिवगंगानगरचा प्रकल्प पूर्ण केला. ए.जी. पाटील यांच्या धार्मिक व सात्विक वृत्तीचे प्रतीक म्हणजे या प्रत्येक प्रकल्पात त्यांनी एकेक मंदिर बांधले आहे. जुन्या संतोषनगरामध्ये गणपती मंदिर आहे, तर नव्या संतोषनगरामध्ये लक्ष्मी मंदिर आहे आणि शिवगंगानगरमध्ये संतोषीमातेचे मंदिर बांधले आहे.

सन १९९८ साली शांती एज्युकेशन सोसायटीची स्थापना करून, शांती इंग्लिश स्कूल सुरू करून शैक्षणिक क्षेत्रात यशस्वी उडी घेतली. शैक्षणिक क्षेत्रात ए.जी. पाटील यांनी भव्य यश संपादन केले. संतोषनगरमधील शांती इंग्लिश मीडियम स्कूलमध्ये नर्सरी ते १२ वीपर्यंतच्या शिक्षणसुविधा दिल्या जातात. शांती इंग्लिश मीडियम स्कूलचा गेल्या तीन वर्षांपासून १०० टक्के निकाल लागत आहे. शिक्षणाचे महत्त्व जाणणार्‍या ए.जी. पाटीलकाकांनी आपल्या सर्वच शिक्षणसंस्थांत शैक्षणिक दर्जाला विशेष महत्त्व दिले आहे. उच्चतम दर्जाकडे पाटील काकांचा नेहमीच कटाक्ष असतो. शांती इंग्लिश मीडियम स्कूलच्या परिसरातच शांती डी.एड. कॉलेजही सुरू केले आहे. शिवगंगानगर येथे आजच्या युगातील तंत्रशिक्षणाचे महत्त्व जाणून ए.जी. पाटीलकाकांनी शांती आयटीआयची स्थापना केली. त्यानंतर ए.जी. पाटीलकाकांचे ज्येष्ठ चिरंजीव सिद्धेश्‍वर पाटील यांनी ए.जी. पाटील यांच्या मार्गदर्शनाखाली सर्वात महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प हाती घेतला, तो म्हणजे इंजिनीअरिंग कॉलेजचा. सिद्धेश्‍वर पाटील यांनी २००७ मध्ये ‘ए.जी. पाटील इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी’ची स्थापना केली. आज ही संस्था अल्पावधीतच नावारूपाला आली आहे. ए.जी. पाटीलकाकांचा स्वभावच मुळी अलिप्त राहण्याचा.  राजकारण, प्रसिद्धीपासून ते लांब राहणेच पसंत करतात. ए.जी. पाटील इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीच्या उद्‌घाटनासाठी कोणताही राजकीय किंवा प्रसिद्धीचा प्रपोगंडा न करता इंजिनीअरिंग कॉलेजचे उद्‌घाटन प्रथम प्रवेश घेणार्‍या विद्यार्थ्याच्या हस्ते केले.

ए.जी. पाटील यांना मोलाची साथ देणारी व्यक्ती म्हणजे शिवसेना नेते, माजी आमदार शिवशरणअण्णा पाटील.  खरे तर ए.जी. पाटीलकाका आणि शिवशरणअण्णा पाटील हे एकमेकांना पूरक अशी साथ देत असतात. शिवशरण पाटील यांच्या सर्वच्या सर्व निवडणुकांची धुरा ए.जी. पाटीलकाकांनी वाहिली आहे. शिवशरण पाटील हे आपल्याला आमदार बनवणारे शिल्पकार म्हणून ए.जी. पाटीलकाकांना मोठ्या आदराने संबोधतात. आपल्या यशात सिंहाचा वाटा ते पाटीलकाकांना देतात. ए.जी. पाटीलकाकांचे आपल्या मुलांपेक्षाही जास्त प्रेम शिवशरणअण्णांवर आहे. शिवशरणअण्णा जेव्हा आमदार झाले, तेव्हा ए.जी. पाटीलकाकांच्या डोळ्यांतून आनंदाश्रू वाहत होते, हे अनेकांनी पाहिले आहे. शिवशरणअण्णा आमदार झाल्याचा आनंद शिवशरणअण्णांपेक्षाही ए.जी. पाटीलकाकांना अधिक झाला होता. शहरातील आपल्या कार्याचा व्याप सांभाळत असातानाही मैंदर्गीकडे दुर्लक्ष कधीच झाले नाही. सतत ते मैंदर्गीला जात असतात, तेथील कामांकडे स्वत: लक्ष देतात.

इतकं मोठं यश संपादन करूनही ए.जी. पाटीलकाकांना गर्वाची बाधा नाही. त्यांनी विनयशीलता कधी सोडली नाही. विनयशीलता ही काकांच्या रक्तातच भिनली असून, विनयशीलता हा एक त्यांचा दागिना आहे. काका सतत प्रसिद्धीपासून लांबच राहिले. स्वत:च्या कार्याचा कधीही गवगवा त्यांनी केला नाही, किंबहुना जाणीवपूर्वक ते प्रसिद्धी टाळत राहिले असे म्हटल्यास अतिशयोक्तीचे होणार नाही, पण असे असले तरीही त्यांच्या कार्याची दखल सुजाण सोलापूरकरांनी घेतली. मैंदर्गीच्या ग्रामस्थांनी त्यांना ‘मैंदर्गीरत्न’ पुरस्कार बहाल केला. सोलापुरातील बसवभक्तांनी त्यांना ‘बसवश्री’ पुरस्काराने सन्मानित केले, तर जानेवारी २०१० मध्ये नवी दिल्लीच्या सिटिझन्स इंटिग्रेशन पीस सोसायटी या ख्यातनाम संस्थेच्या वतीने ‘उद्योगरत्न’ पुरस्कार देऊन त्यांच्या कार्याचा यथोचित गौरव केला आहे. आपल्या सर्वसमावेशक स्वभावामुळे काका सार्‍यांनाच आपलं मानतात, आपल्यात सामावून घेतात. इतरांचे अश्रू पुसतात, त्यांच्या सुख-दु:खात सहभागी होतात. आज सर्व सुखं काकांच्या दारात हात जोडून उभी असली तरीही ए.जी. पाटीलकाका दु:खी, कष्टी माणसांना विसरत नाहीत. येवढं सगळं कर्तृत्व गाजवूनही ए.जी. पाटीलकाका म्हणतात की, ‘‘ही सर्व श्री सिद्धरामेश्‍वर आणि श्री शिवचलेश्‍वरांचीच कृपा आहे!’’ येत्या मे महिन्यात म्हणजे ८ मे २०११ रोजी ए.जी. पाटीलकाकांचा भव्य असा ‘अमृतमहोत्सव’ त्यांच्या समर्थकांकडून साजरा केला जात आहे.

ए.जी. पाटील यांनी अनेक दशकं श्रम करीत कोणाच्याही पाठिंब्याविना स्वकष्टातून जे भव्य यश संपादित केले आहे, त्याला उपमा नाहीच! त्यांच्या या यशात ए.जी. पाटीलकाका सर्व आप्त, सहकारी, मित्रांना समावून घेतात. त्यांना सर्व लोकांचे खूप सहकार्य लाभल्याचेही ते नम्रपणे नमूद करतात. त्यांच्या या यशाला, या दैवी आशीर्वादाबरोबरच त्यांनी जपलेली काही मूलतत्त्वे देखील कारणीभूत आहेत. ए.जी. पाटीलकाका नीतिमत्तेला खूप महत्त्व देतात आणि कसोशीने नीतिमत्ता जपतात. याशिवाय कामाप्रती असलेली निष्ठा देखील त्यांच्या यशाला तितकीच कारणीभूत आहे. काकांचे दुसरे तत्त्व आहे, ‘‘कोणालाही कमी लेखू नका, तिसरे तत्त्व म्हणजे कोणावरही अन्याय करू नका! आणि कोणी अन्याय केलाच तर सहनही करू नका! काकांच्या यशाला ही तत्त्वे खरेच समर्पक, समर्थक आणि सामर्थ्यवान ठरली आहेत.

-------------------------------------------------------------------

सोलापूरची औद्योगिक प्रगती चांगली आहे, पण ती स्थिर नाही. सतत प्रगती साधायची असेल तर विकास कामात सातत्य असणे महत्त्वाचे असल्याचे प्रतिपादन ‘मैंदर्गीरत्न’ ए.जी. पाटील यांनी तरुण भारतशी बोलताना केले.

सोलापूर शहराच्या वाढीमुळे जागेची मागणी देखील वाढली आहे. शासन नवे बिगरशेती परवाने देत नसल्याने जागांचे भाव गगनाला भिडले आहेत. त्यामुळे सर्वसामान्यांना जागेसाठी अवास्तव किंमत मोजावी लागत आहे. सोलापूरची वाढ लक्षात घेऊन शासनाने बिगरशेती परवाने देणे सुुरू करणे आवश्यक असल्याचे मत ए.जी. पाटील यांनी व्यक्त केले. शिवाय मूलभूत सुविधांच्या बाबतीतही शासन उदासीन आहे. सोलापूरची गृहनिर्माण उद्योगात प्रगती चांगली आहे, पण शैक्षणिक क्षेत्रातील प्रगती मात्र निराशजनक आहे. सोलापुरातील विद्यार्थ्यांची संख्या आणि त्यांच्या भवितव्याचा विचार केल्यास सोलापुरात आणखी शैक्षणिक संस्था निर्माण होणे गरजेचे आहे, शिवाय या संस्थांमधून दर्जेदार शिक्षण मिळणेही तितकेच महत्त्वाचे असल्याचे पाटील म्हणाले.

सोलापूरचा प्रत्येक बाबतीतच दर्जा उत्तम आहे. त्या दर्जाचे संंवर्धन करणेही अत्यावश्यक असल्याचे पाटील यांनी आवर्जून सांगितले. सोलापूरची जरी नैसर्गिकरीत्या प्रगती होत असली तरी सामाजिक, राजकीय, औद्योगिक, धार्मिक, सांस्कृतिक क्षेत्रांत प्रगतीचा वेग वाढणे व त्याचा समतोल साधला गेला पाहिजे, असा आपल्या प्रदीर्घ अनुभवाचा सल्लाही ए.जी. पाटील यांनी दिला.

अस्थिर धोरणांचा उद्योगांवर विपरित परिणाम : किशोर कटारे

इच्छाशक्तीच्या जोरावर सोलापूरला सोन्याचे दिवस येतील : माजी खा. सुभाष देशमुख

लोकमंगल बायोटेक : कृषकांचा सखा, वसुंधरेचा दास

सोलापूरच्या प्रगतीसाठी ज्यांनी प्रचंड प्रयत्न केले, त्यात माजी खासदार सुभाषबापू देशमुख यांचे नाव अग्रक्रमाने घ्यावे लागेल. सोलापूरच्या औद्योगिक विकासासाठी १ हजार उद्योजक निर्माण करण्याचे सुभाषबापूंचे स्वप्न आहे. सोलापूर शहराच्या प्रगतीला प्रचंड वाव असताना राजकीय इच्छाशक्तीच्या अभावामुळे सोलापूर खूप मागे पडले असल्याची खंत सुभाष देशमुख यांनी व्यक्त केली. यासाठी सोलापुरात सर्वप्रथम एमआयडीसीचे विभागीय कार्यालय सुरू होणे अत्यावश्यक आहे. कारण सोलापुरात येऊ पाहणार्‍या उद्योजकाला राजकीय नेतेमंडळी आपापल्या गावाकडे नेतात किंवा न्यायला प्रवृत्त करतात; त्यामुळे सोलापुरात येणारे उद्योजक अन्य शहरांकडे जातात. ‘‘जकातीमुळे उद्योजकांची गळचेपी होत असल्याने जकात तत्काळ हटवून एकच करप्रणाली स्वीकारणे आवश्यक आहे. करेरा उद्योग सोलापुरात आलाच नाही, पण १० वर्षे त्यामुळे एमआयडीसीची जागा अडवून ठेवली गेली. आता ही जागा मोकळी झाली आहे. त्या जागा गरजूंना तत्काळ द्याव्यात. शहराचा विकास खूप अगोदर होणे आवश्यक होते, पण सर्वांचे पोट भरल्यानंतर उरले तर सोलापूरला देऊ, अशी दुजाभावाची वागणूक शासनाने सोलापूरला दिली. त्यामुळे सोलापूरकर नाईलाजाने सोलापूर सोडून जातोय आणि हे सर्व हे थांबले पाहिजे !‘‘

.....................................................................................................

लोकमंगल बायोटेक प्रा. लि.ला पाहता पाहता आता चार वर्षे पूर्ण झाली आहेत. गेल्या चार वर्षांत लोकमंगल बायोटेकने मारलेली ही उद्योग भरारी केवळ स्पृहणीयच नव्हे तर स्तिमित करणारीच म्हणावी लागेल! सोलापूरच्या औद्योगिक क्षेत्रात मोलाची कामगिरी करणारे माजी खासदार सुभाषबापू देशमुख यांच्या उद्योगकुशलतेचे हे आणखी एक उदाहरण. लोकमंगल उद्योग समूहाचे सर्वच प्रकल्प सुभाषबापूंच्या ब्रीदाप्रमाणे ‘अखंड गतीतून सार्थकता’ याची मूर्तिमंत रूपं आहेत, पण या ब्रीदाला काहींसा फाटा देत केवळ चारच वर्षांत मारलेली ही उत्तुंग भरारी म्हणजे लोकमंगलच्या कासवाने घेतलेली उल्लेखनीय गरुडझेपच होय!लोकमंगल बायोटेकच्या या प्रगतीत सुभाष बापूंच्या मार्गदर्शनाखाली मार्गक्रमण करणारे लोकमंगल बायोटेक प्रा.लि.चे व्यवस्थापकीय संचालक गणेश देशमुख म्हणजे कामसू वृत्तीचे जिवंत उदाहरण आहेत. 

अखंड कामात गुंतलेले आणि लोकमंगल म्हणजे सर्वस्व मानणार्‍या गणेश देशमुखांच्या कौशल्याचा लोकमंगलच्या या देदीप्यमान प्रगतीत सिंहाचा वाटा आहे, असे म्हटल्यास वावगे ठरणार नाही. लोकमंगल बायोटेकला योग्य दिशा देणार्‍या कार्यकुशल व्यवस्थापकीय संचालक गणेश देशमुख यांनी ‘तरुण भारत’शी मनमोकळा संवाद साधला.लोकमंगल बायोटेकचा २००६ साली सेंद्रीय खतउत्पादनाने उद्योगाचा श्रीगणेशा केला. लोकमंगल बायोटेकने ८५ उत्पादने विकसित केली आहेत. सोलापूर, अकोला, जळगाव, वडोदरा, उदयपूर आदी ठिकाणी उत्पादन होत असून, लोकमंगल बायोटेकच्या महाराष्ट्र, गुजरात, मध्य प्रदेश, राजस्थान, छत्तीसगड, आंध्र प्रदेश या ७ राज्यांत शाखा आहेत. विदर्भ, मराठवाड्यात लोकमंगलच्या उत्पादनांची विक्रमी विक्री होत असल्याचे गणेश देशमुख म्हणाले.

सुभाषबापूंची दूरदृष्टी, दमदार उत्पादने, नेटके वितरण, विनम्र व तत्पर सेवेच्या बळावरच लोकमंगलने ही भरारी घेतली आहे.नावाप्रमाणेच ‘मॅग्नेट’ असलेल्या दुय्यम अन्नघटकांचा समावेश असणार्‍या खतांची निर्मिती केली. या उत्पादनांवर कृषकवर्ग संतुष्ट असून, त्यांना ‘मॅग्नेट’ने आपल्याकडे खेचून घेतले आहे. भरघोस व दर्जेदार उत्पादनांसाठी मॅग्नेट, सरदार, स्पार्क, फास्टर, परफेक्ट आणि लान्सर ही शेतकर्‍यांच्या पसंतीस उतरलेली उत्पादने आहेत. या खतांची मागणी दिवसेंदिवस वाढतच आहे. पाण्यात विरघळणारी खते, फवारणीद्वारे दिली जाणारी खते, मुख्य अन्नघटक खते आदी सर्वच वर्गवार्‍यांची उत्पादने लोकमंगलने विकसित केली आहेत. जोमदार पिकांसाठी सशक्त बियाणांची गरज लक्षात घेऊन लोकमंगल बायोटेकने हीरो नं. १ ही तांदळाची नवी जात संशोधित केली. मका - विराट ५५५, सूर्यफूल - भास्कर ९९, बाजरी - विश्‍वास, सोयाबीन - जेएस ३३५, संकरित ज्वारी - भागिरथी याशिवाय बसंती ११, देवा ८१, भीमा १०८, विपुल गोल्ड, शिव, श्रुती, आर्या, कामिनी, मेघदूत, विशाखा, द्रोण, नेत्र, रॅम्बो, हर्षदा, नंदिनी, इंद्रायणी, लोकमंगल आणि शंभू आदींसह विविध फळभाज्यांची बियाणे देिीखल संशोधित केली आहेत. शेतकर्‍यांना मिळणारी बियाणे १०० टक्के उगवणूक असणारी, सशक्त, निरोगी, किटाणू व रोगमुक्त पीक मिळावे म्हणूनलोकमंगल बायोटेक नेहमीच प्रयत्नशील असल्याचे आवर्जून गणेश देशुमख यांनी सांगितले. बियाणांबरोबरच जमिनीचा पोत सुधारण्यासाठी, शेतातील काडीकचरा व शेण यांचा विनियोग करून त्यापासून सेंद्रीय खत बनवण्यासाठी कुजवणारे रसायन तयार केले आहे.पिकांचे विविध रोगांपासून व किडीपासून संरक्षण करून रोगप्रतिकारक शक्ती वाढण्यासाठी लोकमंगल बायेटेकने अनेक औषधेतयार केली आहेत. निसर्गाला कोणतीही हानी न पोचविता किडींचा व रोगांचा नायनाट करण्यासाठी प्रभावी जैविक कीड व बुरशीनाशकेही निर्माण केली आहेत. तसेच यावर्षी लोकमंगल बायोटेकने नवीन जैविक कीटकनाशके संशोधित केली असल्याचे सांगून देशमुख म्हणाले की, सर्व प्रकारच्या अळ्यांच्या नियंत्रणासाठी ‘ऍक्शन’ हे जैविक कीटकनाशक तर मावा, तुडतुडे, पांढरी माशी यांसारख्या रस शोषणार्‍या किडींच्या नायनाटासाठी ‘बेन - १०’ ही दोन प्रभावी जैविक कीटकनाशके विकसित केली असून, ती शेतकर्‍यांच्या विश्‍वासास पात्र ठरत असल्याचे समाधान गणेश देशमुख यांनी व्यक्त केले. लोकमंगलने या संशोधन कार्यासाठी अद्यावत प्रयोगशाळा उभी केली आहे. नव्या तंत्रज्ञानाची कास धरीत नवनवी उत्पादने विकसित करण्यासाठी तज्ज्ञ अभ्यासक लोकमंगलकडे उपलब्ध आहेत.बाजाराची स्थिती कशीही असली तरीही लोकमंगल बायोटेकचे भाव स्थिरच असतात व कोणाकडूनही, कोणत्याही उत्पादनांची काळ्या बाजारात विक्री होणार नाही, याची विशेष काळजी घेत असल्याचे गणेश देशमुख यांनी सांगितले. स्वत:चा फायदा किती, यापेक्षा शेतकर्‍याला किती फायदा झाला? याकडे सुभाष देशमुख यांचा कटाक्ष असतो.

पहिल्याच वर्षी म्हणजे सन २००६ साली लोकमंगलने २ कोटी रुपयांची उलाढाल केली. तर मागील वर्ष सन २००९-१० ला लोकमंगल बायोटेकने उद्योगविकासाची मोठी गरुड भरारी घेत ही उलाढाल २२ कोटींवर पोहोचवली आहे. या वर्षात ४५ ते ५० कोटींचे उद्दिष्ट असून, २०१५ पर्यंत आम्ही ५०० कोटींचे उद्दिष्ट पूर्ण करू असा आत्मविश्‍वास गणेश देशमुख यांनी व्यक्त केला. लोकमंगल बायोटेकमध्ये ४०० लोक काम करतात. शिवाय लोकमंगल बायोटेकमुळे निर्माण होणारा अप्रत्यक्ष रोजगार देखील मोठाच आहे. लवकरच कीटकनाशके आणि ठिबक सिंचनातून दिली जाणारी खते विकसित करीत असून, ही उत्पादने लवकरच ती शेतकर्‍यांच्या सेवेत आणली जात आहेत.लोकमंगल बायोटेक आता शेअर बाजारात आयपीओ रजिस्ट्रेशन करणार आहे. तसेच ऍक्शन व बेन १० ही उत्पादने निर्यात करण्याचा मानस असून, तो लवकरच पूर्ण हाईल, अशी आशा देशमुख यांनी व्यक्त केली. जागतिक स्तरावर लोकमंगलचे स्थान निर्माण करण्यासाठी प्रयत्न सुरू असून, आमची उत्पादने आता जागतिक कृषिप्रदर्शनात दाखल झालेली आहेत. फ्रान्स, चीन, सॅनफ्रान्सिस्को आदी ठिकाणी झालेल्या कृषिप्रदर्शनात आम्ही सहभाग नोंदवला आहे. तेथील तज्ञांनी आमच्या उत्पादनांची वाखाणणी केल्यामुळे आता जागतिक स्तरावर लोकमंगल नक्कीच आपले स्थान निर्माण करेल. शेतकर्‍यांना प्रेरित करून या वसुंधरेची कृतज्ञता व्यक्त करीत तिला सृष्टीसौंदर्याने नटवण्यासाठी, हिरवळ वाढवण्यासाठी लोकमंगल परिवार प्रयत्नशील आहे. सृष्टिदेवतेच्या ऋणातून आपण मुक्त होणे शक्य नाही, पण या प्रदूषित झालेल्या सृष्टीवर थोडा जरी बहर आणण्यात आम्ही यशस्वी झालो तरी धन्य होऊ! असा आशावादही देशमुख यांनी व्यक्त केला.

 •सोलापूरचा औद्योगिक विकास  - माजी खासदार सुभाष देशमुख

सोलापूरच्या प्रगतीसाठी ज्यांनी प्रचंड प्रयत्न केले, त्यात माजी खासदार सुभाषबापू देशमुख यांचे नाव अग्रक्रमाने घ्यावे लागेल. सोलापूरच्या औद्योगिक विकासासाठी १ हजार उद्योजक निर्माण करण्याचे सुभाषबापूंचे स्वप्न आहे. त्यादृष्टीने ते सतत प्रयत्न करीत आहेत. अशा उद्यमशील माजी खासदार व लोकमंगल उद्योग समूहाचे संस्थापक अध्यक्ष सुभाषबापू देशमुख यांनी दै. तरुण भारतशी संवाद साधला. सोलापूरच्या विकासाबद्दल पोटतिडकीने बोलताना सुभाषबापू म्हणतात, ‘‘जर माझ्या स्वप्नाप्रमाणे सोलापुरात तयार होणारे १ हजार सोलापूरकर उद्योजक आणि त्याबरोबरच बाहेरील उद्योजक आले आणि स्थिरावले तर मुंबई-पुण्याकडे जाणारे तरुणांचे लोंढे थांबतील. कारण ही तरुण पिढी सोलापूरचे भविष्य आहे आणि हीच तरुण पिढी जर सोलापूर सोडू लागली तर या शहराचे भवितव्य काय राहील, याचा सर्वच सोलापूरकरांनी विशेषत: राजकीय नेत्यांनी गंभीरपणे विचार करणे आवश्यक आहे. यासाठी सोलापूर विद्यापीठाचा दर्जा सुधारणे, जे विषय इतरत्र नाहीत असे अभ्यासक्रम सुरू होणे आवश्यक आहे. विद्यापीठे शहराचे भविष्य घडवतात. हा मंत्र लक्षात घेऊन विषयातील वेगळेपण, दर्जा सुधारण्याला प्राधान्य देण्याशिवाय पर्याय नाही. सोलापूरच्या प्रगतीला प्रचंड वाव असताना राजकीय इच्छाशक्तीच्या आभावामुळे सोलापूर खूप मागे पडले असल्याची खंत सुभाष देशमुख यांनी व्यक्त केली. उद्योजकांना मूलभूत सुविधा जसे की, बंद पडलेली विमानसेवा पुन्हा सुरू करणे, मुंबई-चेन्नई, मुंबई-बंगळूर, मुंबई-हैदराबाद आदी रेल्वेमार्गांची डबल लाईन आणि विद्युतीकरण करणे, पाणी, वीज, अंतर्गत रस्ते या सुविधा उद्योजकांना अग्रक्रमाने देणे क्रमप्राप्त आहे. सोलापुरात येऊ इच्छिणार्‍या उद्योजकांना अनेक समस्यांना तोंड द्यावे लागते. यासाठी सोलापुरात सर्वप्रथम एमआयडीसीचे विभागीय कार्यालय सुरू होणे अत्यावश्यक आहे. कारण सोलापुरात येऊ पाहणार्‍या उद्योजकांना राजकीय नेतेमंडळी आपापल्या गावाकडे नेतात किंवा न्यायला प्रवृत्त करतात; त्यामुळे सोलापुरात येणारे उद्योजक अन्य शहरांकडे जातात. करेरा उद्योग तर सोलापुरात आलाच नाही, पण गेली १० वर्षे त्यामुळे एमआयडीसीची जागा अडवून ठेवली गेली, आता ही जागा मोकळी झाली आहे, पण त्या जागेचे वितरण गरजू उद्योजकांना तात्काळ होणे आवश्यक आहे. सोलापूर व जवळच्या परिसरात श्री सिद्धेश्‍वर, अक्कलकोट स्वामी समर्थ, संत दामाजी, संत सावता माळी, वडवळचे नागनाथ मंदिर, करमाळ्याची कमलादेवी, तुळजापूरची तुळजाभवानी, पंढरपूरचे विठ्ठल मंदिर अशी ९ तीर्थक्षेत्रे आहेत. ज्यावर अनेक पूरक उद्योग चालतात. इतर उद्योजकांना चालना मिळते, त्यामुळे पर्यटन विकासाच्या दृष्टीने ही तीर्थक्षेत्रे विकसिक करणे अत्यावश्यक आहे. चारपदरी रस्ते व इतर अनेक विकासकामे खूप अगोदर होणे आवश्यक होते, पण सर्वांचे पोट भरल्यानंतर उरले सुरले तर सोलापूरला देऊ, तेही मिळेल तेव्हा मिळेल, अशी दुजाभावाची वागणूक शासनकर्त्यांनी सोलापूरला दिली आहे. सकारात्मक भूमिका घेत सोलापूरचा अपप्रचार थांबवून शहराचा व सोलापूरकरांचा विधायक प्रचार करणे अत्यंत आवश्यक आहे. सोलापूरकर असुविधांमुळे इच्छा नसतानाही नाईलाजाने सोलापूर सोडून पुण्या, मुंबईला जात आहेत, हे थांबले पाहिजे. चांगली चाललेली असतानाही शताब्दी एक्स्प्रेस का बंद केली? तर डीआरएम म्हणतात की, जागा नाही. तर मग जेव्हा चालू होती तेव्हा जागा होती का? असा प्रश्‍न उपस्थित होतो. तर यावर रेल्वे प्रशासनाने तात्काळ तोडगा काढून शताब्दी पुन्हा सुरू करावी. सोलापूर हे भ्रष्टाचाराने बरबटलेले आहे. बहुधा भ्रष्टाचारात सोलापूर अग्रक्रमावर असावे. अशी शासनाची वाईट स्थिती असताना भ्रष्ट वातावरणात सोलापूरची प्रगती कशी होणार? उद्योगाबाबत सोलापुरात सर्वात जास्त पूरकता आहे ती कृषी क्षेत्राला. कृषीच नव्हे तर सर्वच बाबतीत सोलापूर पूरक आहे. प्रगतीला प्रचंड वाव आहे, पण हे सर्व होईल फक्त कृतीतूनच. प्रबळ इच्छाशक्तीच्या जोरावरच सोलापूरला सोन्याचे दिवस येतील, असा आशावाद सुभाष देशमुख यांनी व्यक्त केला.